Các loại u nang buồng trứng thường gặp và cách theo dõi

U nang buồng trứng là một túi hoặc khối chứa dịch, mô hay hỗn hợp cả hai, hình thành bên trong hoặc trên bề mặt buồng trứng. Đây là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Nhiều u nang không gây triệu chứng, được phát hiện tình cờ khi khám hoặc siêu âm phụ khoa và có thể tự biến mất mà không cần điều trị.

Tuy nhiên, không phải tất cả u nang đều giống nhau. Mỗi loại có nguồn gốc, đặc điểm hình ảnh và hướng xử trí khác nhau. Vì vậy, khi phát hiện u nang, người bệnh không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên tự kết luận chỉ dựa vào kích thước của nang.

U nang buồng trứng là gì?

Buồng trứng là cơ quan có nhiệm vụ phóng noãn và sản xuất các hormone liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt. Trong quá trình hoạt động bình thường, một nang nhỏ chứa trứng sẽ phát triển vào mỗi chu kỳ.

Khi một túi dịch phát triển lớn hơn bình thường hoặc xuất hiện một khối có thành phần mô, máu hay dịch đặc, bác sĩ có thể ghi nhận đó là u nang buồng trứng. U nang có thể chỉ xuất hiện ở một bên hoặc đồng thời ở cả hai buồng trứng; hình ảnh có thể đơn giản, thành mỏng và chỉ chứa dịch, hoặc phức tạp hơn với vách ngăn, dịch đặc, máu hay thành phần mô đặc.

1. U nang cơ năng

U nang cơ năng là nhóm thường gặp nhất ở phụ nữ chưa mãn kinh. Loại nang này hình thành liên quan trực tiếp đến quá trình rụng trứng và chu kỳ kinh nguyệt, không phải là khối u phát triển do tế bào bất thường.

U nang cơ năng thường gồm hai dạng:

Nang noãn

Nang noãn hình thành khi nang chứa trứng tiếp tục phát triển nhưng không phóng noãn như bình thường. Dịch tiếp tục tích tụ khiến nang tăng kích thước.

Nang hoàng thể

Sau khi trứng được phóng ra, phần nang còn lại sẽ trở thành hoàng thể. Nếu hoàng thể không co lại mà tiếp tục chứa dịch hoặc chảy máu bên trong, nang hoàng thể có thể hình thành.

Phần lớn u nang cơ năng có kích thước nhỏ, ít gây triệu chứng và có thể tự biến mất sau vài tuần hoặc vài chu kỳ kinh. Bác sĩ có thể đề nghị theo dõi và siêu âm lại thay vì điều trị ngay.

2. U nang bì

U nang bì, còn gọi là u quái trưởng thành, phát triển từ các tế bào mầm của buồng trứng. Bên trong nang có thể chứa nhiều thành phần khác nhau như tóc, mỡ, da hoặc các mô khác. Đây thường là khối lành tính và có thể gặp ở phụ nữ trẻ.

U nang bì thường không tự biến mất giống u nang cơ năng. Khi khối còn nhỏ và chưa gây triệu chứng, bác sĩ có thể theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, nếu nang tăng kích thước, gây đau hoặc làm buồng trứng di động bất thường, nguy cơ xoắn buồng trứng có thể tăng lên.

Việc có cần phẫu thuật hay không phụ thuộc vào kích thước, triệu chứng, hình ảnh siêu âm, độ tuổi và mong muốn bảo tồn chức năng sinh sản.

3. U nang lạc nội mạc tử cung

U nang lạc nội mạc tử cung xuất hiện khi mô tương tự niêm mạc tử cung phát triển tại buồng trứng. Máu cũ tích tụ lâu ngày bên trong nang tạo thành dịch màu nâu sẫm, vì vậy loại nang này thường được gọi là “nang chocolate”.

Người có u nang lạc nội mạc tử cung có thể gặp một số biểu hiện như:

• Đau bụng kinh nhiều.
• Đau vùng chậu kéo dài.
• Đau khi quan hệ.
• Khó chịu khi đi tiêu trong kỳ kinh.
• Khó mang thai ở một số trường hợp.

Không phải u nang lạc nội mạc tử cung nào cũng cần phẫu thuật. Hướng xử trí được cân nhắc dựa trên mức độ đau, kích thước nang, tuổi, kế hoạch sinh con và khả năng ảnh hưởng đến mô buồng trứng.

4. U nang tuyến

U nang tuyến, hay cystadenoma, thường phát triển từ các tế bào nằm trên bề mặt buồng trứng. Bên trong nang có thể chứa dịch trong hoặc dịch nhầy.

Một số u nang tuyến có thể tăng kích thước khá lớn nhưng ban đầu không gây biểu hiện rõ ràng. Khi khối phát triển, người bệnh có thể cảm thấy đầy tức bụng, nặng vùng chậu, tiểu nhiều hoặc nhanh no.

Phần lớn u nang tuyến lành tính, nhưng hình ảnh siêu âm cần được đánh giá kỹ nhằm phân biệt với những khối phức tạp khác. Ở phụ nữ sau mãn kinh, những nang có thành phần đặc hoặc cấu trúc phức tạp thường cần được kiểm tra thận trọng hơn.

U nang buồng trứng có những triệu chứng nào?

Nhiều u nang buồng trứng không gây triệu chứng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp:

• Đau âm ỉ hoặc cảm giác nặng ở vùng bụng dưới.
• Đau vùng chậu từng đợt.
• Đau khi quan hệ.
• Kinh nguyệt nhiều, ít hoặc không đều.
• Chướng bụng, cảm giác bụng to hơn.
• Ăn nhanh no.
• Tiểu nhiều hoặc tiểu gấp.
• Khó đi tiêu.
• Khó mang thai, đặc biệt khi có lạc nội mạc tử cung.

Các dấu hiệu trên không chỉ xuất hiện ở u nang buồng trứng mà còn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý phụ khoa hoặc tiêu hóa khác. Do đó, không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên triệu chứng.

U nang buồng trứng được chẩn đoán như thế nào?

Siêu âm vùng chậu, đặc biệt là siêu âm đầu dò âm đạo, là phương pháp thường được sử dụng để đánh giá buồng trứng. Siêu âm giúp xác định vị trí, kích thước, hình dạng và thành phần của nang, ví dụ nang chứa dịch đơn thuần hay có vách, máu hoặc mô đặc.

Tùy theo hình ảnh siêu âm, độ tuổi và triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định:

• Siêu âm kiểm tra lại sau một khoảng thời gian.
• Xét nghiệm máu trong một số trường hợp.
• Chụp cộng hưởng từ khi cần đánh giá thêm.
• Hội chẩn chuyên khoa nếu hình ảnh có đặc điểm nghi ngờ.

Một chỉ số xét nghiệm tăng không đồng nghĩa chắc chắn có ung thư, vì các tình trạng lành tính như lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu hoặc u xơ tử cung cũng có thể làm thay đổi kết quả.

Có u nang buồng trứng có cần mổ không?

Không phải u nang nào cũng cần phẫu thuật. Quyết định theo dõi hay điều trị phụ thuộc vào:

• Kích thước của nang.
• Hình ảnh nang đơn giản hay phức tạp.
• Nang có tăng kích thước không.
• Triệu chứng của người bệnh.
• Độ tuổi và tình trạng mãn kinh.
• Nguy cơ xoắn, vỡ nang hoặc nghi ngờ ác tính.

Các nang nhỏ, đơn giản và không gây triệu chứng thường chỉ cần theo dõi. Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi nang lớn, tồn tại kéo dài, tăng kích thước, gây đau, có nguy cơ biến chứng hoặc có đặc điểm cần loại trừ bệnh lý ác tính.

Khi cần phẫu thuật, bác sĩ thường cố gắng loại bỏ nang và bảo tồn phần buồng trứng khỏe mạnh, đặc biệt ở người còn nhu cầu sinh con.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện đau vùng chậu kéo dài, bụng chướng bất thường, kinh nguyệt thay đổi hoặc khối u đã được phát hiện nhưng chưa tái khám đúng hẹn.

Cần đi khám khẩn cấp nếu có:

• Đau bụng dưới dữ dội, đột ngột.
• Đau kèm buồn nôn hoặc nôn.
• Chóng mặt, choáng hoặc mệt lả.
• Sốt hoặc bụng căng đau tăng nhanh.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến xoắn buồng trứng, vỡ nang hoặc chảy máu trong nang và cần được đánh giá kịp thời.

Kết luận

U nang buồng trứng gồm nhiều loại khác nhau, trong đó thường gặp là u nang cơ năng, u nang bì, u nang lạc nội mạc tử cung và u nang tuyến. Phần lớn u nang lành tính và không phải trường hợp nào cũng cần mổ.

Điều quan trọng là khám phụ khoa, siêu âm và tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá đặc điểm của nang cũng như lựa chọn hướng theo dõi phù hợp.

Phòng khám Sản Phụ khoa Bầu Xinh
Địa chỉ: 87 Phạm Hữu Chí, Chợ Lớn, TP.HCM
Hotline/Zalo: 0789.855.866

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và tư vấn trực tiếp với bác sĩ.